مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 تحلیل فلسفی فرایند علم شهودی به خداوند در حکمت متعالیه (با الهام از آیات و روایات) 5001446 FA محسن ایزدی دانشیار - گروه معارف اسلامی دانشگاه قم 0000000339870495 Journal Article 2024 12 17 انسان بادوروش متفاوت میتواند خداوندرابشناسد.یکی معرفت حصولی ودیگری معرفت حضوری. درمعرفت حصولی، انسان به واسطه صورومفاهیم، شناختی غیرمستقیم به خداوندپیدامیکند؛ امادرمعرفت حضوری، انسان به وجود عینی خدواندمرتبط ومتصل میگردد؛ بطوریکه هیچ واسطه ای بین اووخداوندحائل نمیشود. دراین معرفت به اندازه سعه وجودی انسان، خداونددراوظهوروتجلی مییابد. معرفت حضوری، گرچه به نحو فطری وبالقوه درنهادهمه انسانها به ودیعت گذاشته شده ودرجات ضعیفی ازآن برای برخی از انسانها مقدورومیسراست، امافعلیت یافتن و شکوفا کردن آن بسیاردشواروطاقت فرسابوده وبه میزان رفعت جایگاهش، دورازدسترس انسانها است. معرفت حضوری و شهودی خداوند ذومراتب بوده و در مراتب بالای آن انسان می تواند به قرب خدواند و حتی فنای فی الله نائل شود. دشواری و کمیابی چنین مقام و معرفتی باعث بروز شک و تردید در امکان تحقق آن شده است. بنابراین مهمترین سئوال قابل طرح درباره معرفت شهودی خداوند این است که آیا با روش و استدلال فلسفی می توان امکان و کیفیت وقوع چنین مقام و معرفتی را اثبات و تحلیل نمود؟ در نوشتار پیش رو با روش تحلیلی توصیفی و با کمک برخی اصول فلسفی حکمت متعالیه، مانند «عین ربط بودن معلول نسبت به علت» که ملهَم از آیات وروایات بوده، فرایند وقوع معرفت شهودی به خداوند را اثبات و تحلیل خواهیم کرد. انسان بادوروش متفاوت میتواند خداوندرابشناسد.یکی معرفت حصولی ودیگری معرفت حضوری. درمعرفت حصولی، انسان به واسطه صورومفاهیم، شناختی غیرمستقیم به خداوندپیدامیکند؛ امادرمعرفت حضوری، انسان به وجود عینی خدواندمرتبط ومتصل میگردد؛ بطوریکه هیچ واسطه ای بین اووخداوندحائل نمیشود. دراین معرفت به اندازه سعه وجودی انسان، خداونددراوظهوروتجلی مییابد. معرفت حضوری، گرچه به نحو فطری وبالقوه درنهادهمه انسانها به ودیعت گذاشته شده ودرجات ضعیفی ازآن برای برخی از انسانها مقدورومیسراست، امافعلیت یافتن و شکوفا کردن آن بسیاردشواروطاقت فرسابوده وبه میزان رفعت جایگاهش، دورازدسترس انسانها است. معرفت حضوری و شهودی خداوند ذومراتب بوده و در مراتب بالای آن انسان می تواند به قرب خدواند و حتی فنای فی الله نائل شود. دشواری و کمیابی چنین مقام و معرفتی باعث بروز شک و تردید در امکان تحقق آن شده است. بنابراین مهمترین سئوال قابل طرح درباره معرفت شهودی خداوند این است که آیا با روش و استدلال فلسفی می توان امکان و کیفیت وقوع چنین مقام و معرفتی را اثبات و تحلیل نمود؟ در نوشتار پیش رو با روش تحلیلی توصیفی و با کمک برخی اصول فلسفی حکمت متعالیه، مانند «عین ربط بودن معلول نسبت به علت» که ملهَم از آیات وروایات بوده، فرایند وقوع معرفت شهودی به خداوند را اثبات و تحلیل خواهیم کرد.