TY  - JOUR
    ID  - 5003387
    TI  - بررسی تطبیقی تکنیک‌های مراقبه در عرفان اسلامی و ذن بودیسم
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 17
    LA  - fa
    SN  - 2645-8217
        AU  - Zakikhani, Mohammad Ali
      AD  - 
          AU  - Bolhasani, Rahman
      AD  - استادیار - ادیان و مذاهب
          AU  - Hafez, Qader
      AD  - 
        Y1  - 2025
    PY  - 2025
    VL  - 14
    IS  - 1
    SP  - 95
    EP  - 112
  KW  - مراقبه
KW  - زازن
KW  - کوآن
KW  - فنا
KW  - ساتوری
KW  - شونیاتا
KW  - بقاء بالله
    DO  - 10.22034/erfani.2026.5003387
    AB  - این مقاله به بررسی تطبیقی تکنیک‌های مراقبه در عرفان اسلامی و ذن بودیسم می‌پردازد. رویکرد پژوهش ناظر به سطح «تکنیک» است و از هرگونه همسان‌انگاری نتایج تجربه‌شناختی یا غایت‌های نهایی این دو سنت پرهیز می‌کند. در عرفان اسلامی، مراقبه به‌مثابه حضوری آگاهانه و مستمر در محضر حق و مراقبت دائمی از حرکات درونی و بیرونی نفس فهم می‌شود. حضوری که هرچند با زوال تعینات نفسانی و ادراکی همراه است، اما در این مرحله متوقف نمی‌گردد و در نهایت به تحقق بقاء بالله، تداوم فاعلیت آگاهانه سالک و تثبیت عبودیت مسئولانه منتهی می‌شود. در این افق، مراقبه نه تعلیق صرف آگاهی، بلکه ابزاری برای استقامت، عمل، و دوام حضور در ساحت حیات دینی است. در مقابل، مراقبه در ذن بودیسم، به‌ویژه در قالب زازن و کار با کوآن بر تعلیق اندیشه مفهومی، رهاسازی تمایزهای ادراکی و بازگشت به زیست بی‌واسطه لحظه استوار است. غایت این مسیر، تجربه‌ای چون ساتوری است که به رفع دوگانگی‌های ذهنی و نوعی آگاهی غیرمفهومی می‌انجامد، بی‌آنکه در افقی متعالی از بقاء، تعهد الهی یا استمرار فاعلیت اخلاقی صورت‌بندی شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هرچند مشابهت‌هایی در سطح تکنیک‌های عملی و انضباط توجه میان این دو سنت قابل شناسایی است، تمایز بنیادین آنها در افق غایت‌شناختی و معنای نهایی مراقبه آشکار می‌گردد، تمایزی که برتری ساختاری عرفان اسلامی را در پیوند سنجیده فنا و بقاء بالله نشان می‌دهد.
    UR  - https://erfani.nashriyat.ir/node/5003387
    L1  - https://erfani.nashriyat.ir/sites/erfani.nashriyat.ir/files/article-files/5003387-1785141721.pdf
    ER  -