مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) انوار معرفت 2645-8217 14 2 2026 03 06 فرجام‎شناسی عرفانی: تحلیل عرفانی معاد و مواقف قیامت 7 26 5003977 10.22034/erfani.2026.5003977 FA علیرضا کرمانی دانشیار - گروه عرفان مؤسسه 0000-0002-6731-419X محمد سربخشی دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0002-0670-0070 Journal Article 2026 06 22 This article elucidates the nature and modality of the resurrection (maʿād) in Islamic mysticism, with particular emphasis on the concept of "the existential becoming (ṣayrūrat) of the human being." Whereas in Islamic theology (kalām) and philosophy the resurrection has predominantly been interpreted as an event occurring after death, situated in relation to the problem of death and the soul-body nexus, the mystical approach conceives of it as an existential and continuous process that has been actualized from the very inception of human presence within the cosmic order. Within this framework, the notion of the "particular Lord" (rabb-i khāṣṣ) plays a pivotal role in explicating the differentiation of degrees of human return, signifying that each individual traverses the path of becoming and return in accordance with a specific divine name. Adopting an analytical-descriptive method and providing an ontological exposition of this approach, the article demonstrates that death, the intermediate realm (barzakh), the resurrection, and its stations constitute successive phases of a unified process of existential becoming, within which the human reality becomes fully disclosed. Furthermore, the article contends that from a mystical perspective, the resurrection is neither exclusively spiritual nor purely corporeal; rather, its reality is realized in the synthesis of the spiritual and corporeal dimensions of the human being. This synthesis is entailed by the actualization of the "synthetic station" (martaba-yi jamʿī) of the human being and the complete manifestation of his reality across all modes of existence. این مقاله به تبیین چیستی و چگونگی معاد در عرفان اسلامی با تأکید بر مفهوم «صیرورت وجودی انسان» می‌پردازد. اگر در کلام و فلسفۀ اسلامی معاد غالباً به رخدادی پس از مرگ و در نسبت با مسئلۀ مرگ و رابطۀ نفس و بدن تفسیر شده است، در رویکرد عرفانی فرایندی وجودی و مستمر دانسته شده که از آغاز حضور انسان در نظام هستی تحقق یافته است. در این اندیشه، مفهوم «ربّ خاص» نقش محوری در تبیین تفاوت مراتب بازگشت انسان‌ها ایفا می‌کند؛ بدین معنا که هر انسان در پرتو اسم الهی خاصی مسیر صیرورت و رجوع خود را طی می‌کند. مقاله به روش تحلیلی ـ توصیفی با تبیین هستی‌شناختی این رویکرد نشان می‌دهد که مرگ، برزخ، قیامت و مواقف آن، حلقه‌های یک فرایند واحد از صیرورت وجودی انسان‌اند که در آن حقیقت انسان آشکار می‌شود. همچنین مقاله نشان می‌دهد که از منظر عرفانی، معاد نه منحصر در روحانیت صرف است و نه در جسمانیت محض، بلکه حقیقت آن در جمع میان مراتب روحانی و جسمانی انسان تحقق می‌یابد. این جمع، مقتضای تحقق «مرتبه جمعی» انسان و ظهور تام حقیقت او در تمامی نشئات وجودی است. https://erfani.nashriyat.ir/sites/erfani.nashriyat.ir/files/article-files/5003977-1789539721.pdf