TY  - JOUR
    ID  - 5004431
    TI  - نقد «تصوف جاهلی» در رساله کسر اصنام الجاهلیه:  الگویی برای تربیت عقلانی و زدودن تعصبات
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 17
    LA  - fa
    SN  - 2645-8217
        AU  - soleiman aligoudarzi, mohsen
      AD  - 
          AU  - Norozi, Reza ali
      AD  - گروه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 15
    IS  - 1
    SP  - 
    EP  - 
  KW  - ملاصدرا
KW  - کسر اصنام الجاهلیه
KW  - تربیت عقلانی
KW  - نقد تصوف
KW  - حجاب‌های معرفت
KW  - جهل مرکب
    DO  - 10.22034/erfani.2026.5004431
    AB  - ملاصدرا در رساله «کسر اصنام الجاهلیه» با رویکردی انتقادی-تربیتی، به نقد جریان‌های ضدعقلانی مدعی تصوف در عصر صفوی پرداخته و در پی انکسار «بت‌های جاهلیت» و ترسیم تحول اجتماعی است. این پژوهش با روش تحلیل مضمونی و کدگذاری سه‌سطحی بر متن کامل رساله (۳۶۰ کد باز، ۱۰ مقوله محوری و ۱ مضمون هسته)، الگوی «تربیت عقلانی» را استخراج کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد ملاصدرا «جهل مرکب» را ریشه تعصبات دینی می‌داند و پنج حجاب اصلی معرفت را برمی‌شمارد: نقص ذاتی، کدورت گناه، انحراف از جهت حقیقت، حجاب اعتقاد تقلیدی و جهل روش‌شناختی. در جامعۀ بحران‌زدۀ عصر صفوی، گروه‌های قدرت‌مند مدعی تصوف عامل شیوع این حجاب‌ها بوده‌اند. مدل تربیتی مستخرج سه رکن اساسی دارد: تهذیب نفس از طریق ریاضت شرعی، تحصیل علوم برهانی و یقینی، و شناسایی و زدودن حجاب‌های پنج‌گانه. در اندیشه صدرا، «تربیت عقلانی» بدون «تربیت اخلاقی» و «تربیت شرعی» ممکن نیست و این سه ساحت در تعامل دیالکتیکی، متربی را به غایت نهایی یعنی «معرفت الله» و «دیدن اشیا چنان که هستند» می‌رسانند. این مدل با تأکید بر تعامل سه‌وجهی عقل، شرع و سلوک، می‌تواند به‌عنوان الگویی بومیِ تشخیصی-درمانی در مواجهه با جریان‌های شبه‌عرفانی و بنیادگرای معاصر به کار آید و پاسخگوی بحران‌های معرفتی امروزه باشد.
    UR  - https://erfani.nashriyat.ir/node/5004431
    L1  -     ER  -