Anwar-e Ma`rifat, Volume 14, Issue 1, No 28, Year 2026, Pages 7-26

    Convergence of Ethics and Practical Mysticism in the New Interpretation of Ethics Based on the Thought of Allameh Misbah Yazdi

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Abolfazl Hashemi Sajzaee / Ph.D in Transcendental Wisdom, Imam Khomeini Education and Research Institute / abolfazl.hashemy@gmail.com
    7-26 2026/08/15 2026/08/15 2026/08/15
    doi10.22034/erfani.2026.5002530⏳
    Abstract: 
    While explaining the relationship between ethics and practical mysticism in the new interpretation presented by Allameh Misbah Yazdi, this research proves their convergence. The premise of this research is that philosophical teachings, especially transcendental wisdom, caused ethics in this interpretation to bear a strong resemblance to practical mysticism. The research question is the relationship between ethics and practical mysticism, and the goal of the research is to discover the relationship and prove the convergence of practical mysticism and ethics according to the interpretation of Allameh Misbah Yazdi. The research method is descriptive-analytical; that is, the dimensions of ethics and practical mysticism in terms of subject, issues, goal, and manner of conduct are described by referring to the heritage and theory of Allameh Misbah Yazdi, and comparisons and relationships are discovered through data analysis. Among the important findings of the research: 1. Ethics in the subject and issues, including practical mysticism and includes it. Ethics and practical mysticism are the same in purpose. 2. The truth of the soul of existence is a connection to God, through the emergence and perception of which, the truth manifests. The truth of nearness and annihilation is the perception of this manifestation. 3. Conduct in ethics and practical mysticism is related to the human heart, and outward actions represent the actions of the heart, and the foundation of all human behavior is intention, which takes on the form of worship through intention. 4. Virtues interact and have degrees, which is what makes them dynamic.
    Keywords: 
    ethics
    practical mysticism
    relationship between ethics and practical mysticism
    Practical Wisdom
    Allameh Misbah Yazdi
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :تقارب اخلاق و عرفان عملی در تقریر جدید اخلاق براساس اندیشه علامه مصباح یزدی
    Abstract: 
    این تحقیق ضمن تبیین نسبت علم اخلاق و عرفان عملی در تقریر جدید که توسط علامه مصباح یزدی ارائه شده، به اثبات تقارب آنها می‌پردازد. پیش‌فرض پژوهش این‌ است‌ که آموزه‌های فلسفی، به‌ویژه حکمت متعالیه موجب شد علم اخلاق در این تقریر، شباهت زیادی به عرفان عملی بیابد. مسئلۀ پژوهش، نحوۀ ارتباط میان اخلاق و عرفان عملی و هدف پژوهش، کشف نسبت و اثبات تقارب عرفان عملی و اخلاق به تقریر علامه مصباح یزدی است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است؛ یعنی ابعاد علم اخلاق و عرفان عملی در موضوع، مسائل، هدف و نحوه سلوک، با مراجعه به تراث و نظریۀ علامه مصباح یزدی، توصیفْ و با تحلیل داده‌ها، مقایسه و روابط کشف می‌گردد. از یافته‌های مهم پژوهش: 1. اخلاق در موضوع و مسائل اعم از عرفان عملی و شامل آن می‌شود. اخلاق و عرفان عملی در هدف یک‌سان هستند. 2. حقیقت نفس وجود ربطی به خداست که با ظهور و ادراک آن، حق تجلی می‌کند. حقیقت قرب و فنا ادراک همین تجلی می‌باشد. 3. سلوک در اخلاق و عرفان عملی مربوط به قلب انسان و اعمال ظاهری نماینده اعمال قلبی هستند و بنیان همه رفتارهای انسان نیت است‌که توسط نیت صبغه عبادت می‌یابد. 4. فضائل تأثیر متقابل دارند و دارای مراتب هستند و همین موضوع موجب پویایی آنها می‌شود.
    Keywords: 
    اخلاق
    عرفان عملی
    رابطۀ اخلاق و عرفان عملی
    حکمت عملی
    علامه مصباح یزدی
    References: 
    • آملی، سیدحیدر (1368). جامع الأسرار و منبع الأنوار. تهران: علمی و فرهنگی.
    • امینی‌نژاد، علی (1390). آشنایی با مجموعه عرفان اسلامی. چ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • امینیان، مختار (1381). مبانی اخلاق اسلامی. چ دوم. قم: بوستان کتاب.
    • ابی‌خزام، انور فؤاد (1993م). معجم المصطلحات الصوفیه. تحقیق جرج متری عبدالمسیح. بیروت: مکتب لبنان ناشرون.
    • احمدپور، مهدی و دیگران (1386). کتاب شناخت اخلاق اسلامی. چ دوم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1363). مبدأ و معاد. تحقیق عبدالله نوایی. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
    • ابن‌فارس، احمد بن زکریا (1411ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دارالجیل.
    • ابن‌فناری، محمدبن حمزه (2010). مصباح الأنس. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1416ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • اسلامی، اعظم و اکبریان، رضا (1393). بررسی تطبیقی دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبائی در باب سلوک عرفانی. حکمت معاصر، 2، 1ـ19.
    • افتخار، مهدی و بانک، عاطفه (1394). رویکرد عرفانی به اخلاق در مقایسه با رویکرد روایی. پژوهش‌نامه اخلاق، 30، 139ـ154.
    • افراسیاب‌پور، علی‌اکبر (1389). اخلاق و عرفان شیعی و تلفیق آنها از نظر خواجه نصیرالدین طوسی. شیعه‌شناسی، 2، 169ـ192.
    • ترمذی، ابوعبدالله محمد بن علی (1422ق). ختم الأولیاء. تحقیق عثمان اسماعیل یحیی. چ دوم. بیروت: مهد الآداب الشرقیه.
    • تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غررالحکم و دررالکلم. تصحیح سیدمهدی رجایی. چ دوم. قم: دارالکتب الاسلامی.
    • جامی، عبدالرحمن (1370). نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص. چ دوم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • جرجانی، علی ‌بن محمدشریف (1370). التعریفات. چ چهارم. تهران: ناصر خسرو.
    • جوادی آملی، عبدالله (1378). مبادی اخلاق در قرآن. تنظیم حسین شفیعی. قم: اسراء.
    • جیلی، عبدالکریم (1418ق). انسان کامل. تحقیق ابوعبدالرحمن صلاح. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • الحسنی، ابوالعباس احمدبن عجیبه (2005م). ایقاظ الهمم فى شرح الحکم. قاهره: دارجوامع الکلم.
    • حقانی زنجانی، حسین (1373). نظام اخلاق اسلامی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    • خرگوشی، عبدالملک (1427ق). تهذیب الاسرار فى أصول التصوف. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1416ق). مفردات غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داودی. دمشق: دارالعم.
    • رضایی تهرانی، علی (1392). سیروسلوک ( طرحی نو در عرفان عملی شیعی). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • ژکس (1362). فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ سیدابوالقاسم پورحسینی. چ دوم. تهران: امیرکبیر.
    • شبر، عبدالله (1374). الأخلاق. قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
    • شریفی، احمدحسین (1392). مبانی و اصول عرفان عملی در اسلام. تهران و قم: سمت و مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • صدرالمتألهین (1981م). الحکمۀ المتعالیۀ فی الاسفار العقلیۀ. چ سوم. بیروت: دار احیاء التراث.
    • صدرالمتألهین (1360). شواهد الربوبیه. تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی. چ دوم. مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
    • صدرالمتألهین (1363). مفاتیح الغیب. تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی.
    • صدرالمتألهین (1366). تفسیر قرآن. تحقیق محمد خواجوی. چ دوم. قم: بیدار.
    • صدرالمتألهین (1383). شرح اصول کافی. تحقیق محمد خواجوی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    • صدرالمتألهین (1387). المظاهر الالهیه. تصحیح سیدمحمد خامنه‌ای. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
    • طاش‌کبری‌زاده، احمدبن مصطفی (بی‌تا). مفتاح السعاده و مصباح السیاده. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. چ پنجم. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1389). رسالة الولایة. تحقیق سیدعلی طباطبایی. قم: مطبوعات دینی.
    • طوسی، نصیرالدین (1387). اخلاق ناصری. چ ششم. تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: خوارزمی.
    • طوسی، نصیرالدین (1373). اوصاف الاشراف. تصحیح سیدمهدی شمس‌الدین. چ سوم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • عبدالرسول، عبودیت (1389). خطوط کلی حکمت متعالیه. تهران و قم: سمت و مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • فارابی، ابونصر (1995م). آراء اهل المدینة الفاضلة. تعلیقه علی ابوملحم. بیروت: مکتبۀ الهلال.
    • فرانکنا، ویلیام کی (1380). فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ انشاءالله رحمتی. تهران: حکمت.
    • فنایی اشکوری، محمد (1392). نظریه عرفانی اخلاق. پژوهش‌نامه اخلاق، 21، 77ـ96.
    • قیصری، داود (1381). رسائل قیصری. تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی. چ دوم. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
    • کاشانی، عبدالرزاق (1385). شرح منازل السائرین. قم: بیدار.
    • کاشانی، عبدالرزاق (1426ق). اصطلاحات الصوفیه. تصحیح اعصم ابراهیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • کلینی، محمدبن یعقوب (1407ق). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. چ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • کیاشمشکی، ابوالفضل (1390). تبیین عقلانی فنا در عرفان اسلامی. حکمت اسراء، 4 (3)، 87- 105.
    • لعل صاحبی، طوبی و مسعودی، جهانگیر (1396). اخلاق وجودی ملاصدرا و پاره‌ای از لوازم آن. آئین حکمت، 31 (9)، 187-205.
    • مجتبی، مصباح (1394). بنیاد اخلاق. چ دهم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالأنوار. چ دوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مرتضی، مطهری (1378). کلیات علوم اسلامی. چ بیست و دوم. تهران: صدرا.
    • مسکویه رازی، ابوعلی (1426ق). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق. تحقیق عماد هلالی. قم: طلیعۀ نور.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1373). دروس فلسفه اخلاق. چ سوم. تهران: اطلاعات.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1380الف). به سوی خودسازی، نگارش کریم سبحانی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1380ب)، اخلاق و عرفان. معرفت، 48، 3-8.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1382). به سوی او. نگارش محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1383الف). اخلاق در قرآن. نگارش محمدحسین اسکندری. چ نهم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1383ب). خودشناسی برای خودسازی. چ نهم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1387). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. نگارش احمدحسین شریفی. چ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388الف). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. تحقیق غلامرضا متقی‌فر. چ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1388ب). در جستجوی عرفان اسلامی. نگارش محمدمهدی نادری قمی. چ سوم. قم: مؤسسۀ آموزشی وپژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390). انسان‌سازی در قرآن. نگارش محمود فتحعلی. چ سوم. قم: مؤسسۀ آموزشی وپژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391). فلسفه تعلیم و تربیت در اسلام. نگارش گروهی از نویسندگان. چ دوم. تهران: مدرسه.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1392). آیین پرواز. نگارش جواد محدثی. چ هفتم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1398). دروس اخلاق. در: پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی،mesbahyazdi.ir 
    • موسوی خمینی، سید‌روح‌الله (1387). تهذیب نفس و سیر و سلوک از دیدگاه امام خمینى(ره). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
    • نراقی، احمد (1378). معراج السعاده. چ ششم. قم: هجرت.
    • نراقی، محمدمهدی (بی‌تا). جامع السعادات. چ چهارم. بیروت: مؤسسۀ الأعلمی للمطبوعات.
    • همتی، همایون (1383). اخلاق و عرفان از دیدگاه امام خمینی(ره). کیهان فرهنگی، 212، 32ـ37.
    • یزدان‌پناه، سیدیدالله (1389). مبانی و اصول عرفان نظری. چ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • 64 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hashemi Sajzaee , Abolfazl. (2026) Convergence of Ethics and Practical Mysticism in the New Interpretation of Ethics Based on the Thought of Allameh Misbah Yazdi. Anwar-e Ma`rifat, 14(1), 7-26 https://doi.org/10.22034/erfani.2026.5002530.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazl Hashemi Sajzaee ."Convergence of Ethics and Practical Mysticism in the New Interpretation of Ethics Based on the Thought of Allameh Misbah Yazdi". Anwar-e Ma`rifat, 14, 1, 2026, 7-26

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hashemi Sajzaee , A.(2026) 'Convergence of Ethics and Practical Mysticism in the New Interpretation of Ethics Based on the Thought of Allameh Misbah Yazdi', Anwar-e Ma`rifat, 14(1), pp. 7-26

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hashemi Sajzaee , A. Convergence of Ethics and Practical Mysticism in the New Interpretation of Ethics Based on the Thought of Allameh Misbah Yazdi. Anwar-e Ma`rifat, 2026; 14(1): 7-26