Anwar-e Ma`rifat, Volume 14, Issue 1, No 28, Year 2026, Pages 73-92

    A Comparison of Solitude in Islamic Mysticism and the Loneliness of Contemporary Man; Similarities and Differences

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Hasan Saeidi / Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, Faculty of Theology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran / h-saeidi@sbu.ac.ir
    Shaghayegh Hosseini / Master of Science, Comparative Mysticism, Shahid Beheshti University / shaghayeghhosseini532@yahoo.com
    doi10.22034/erfani.2026.5003622
    Abstract: 
    Contemporary man, who finds himself trapped in the whirlpool of industry and modernity, is in search of a calming center to escape this terrifying trap; a center to which he can turn to overcome his anxieties. With such a goal, man may distance himself from society and choose isolation. Spiritualist movements, in order to respond to this need, try to reduce this human suffering by presenting their teachings. The doctrine of "seclusion" in Islamic mysticism is also a type of loneliness that is comparable to the loneliness of contemporary man. So far, no research has been conducted on the comparison of solitude in Islamic mysticism and the loneliness of contemporary humans. Using a descriptive-analytical method and relying on library resources, this research examines the similarities and differences between the two in the section "motives, methods, goals, and effects." The research findings show that although the loneliness of contemporary man has some advantages in some ways, since his loneliness is caused by the crises he is struggling with, it leads to many negative consequences, such as a sense of emptiness and severe anxiety.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مقایسۀ خلوت در عرفان اسلامی و تنهایی انسان معاصر تشابه‌ها و تفاوت‌ها
    Abstract: 
    انسانِ معاصر که خویشتن را گرفتار در گرداب صنعت و مدرنیته اسیر می‌بیند، برای رهایی از این دامِ دهشت‌زا، در جست‌وجوی کانونی آرامش‌بخش است؛ کانونی که با روی‌آوری به آن بتواند بر اضطراب‌ها فایق آید. وی با چنین هدفی، احیاناً از جامعه فاصله می‌گیرد و انزوا را برمی‌گزیند. جریان‌های معنویت‌گرا، برای پاسخ به این نیاز، با ارائه آموزه‌های خود می‌کوشند از این رنجِ بشر بکاهند. آموزه «خلوت‌گزینی» در عرفان اسلامی نیز گونه‌ای از تنهایی است که درخور مقایسه با تنهایی انسان معاصر است. تاکنون تحقیقی در خصوص مقایسه خلوت در عرفان اسلامی و تنهایی انسان معاصر انجام نشده است. هدف پژوهش حاضر، که با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا بر منابع کتابخانه‌ای انجام شده، این است که تشابه‌ها و تمایزهای این دو را در‌ بخش «انگیزه‌ها، روش‌ها، اهداف و آثار» واکاوی نماید. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که گرچه تنهایی انسان معاصر از جهاتی واجد امتیازاتی است، اما ازآنجاکه تنهایی وی ناشی از بحران‌هایی است که با آن دست ‌به ‌گریبان است، پیامدهای منفی بسیاری، مانند حس پوچی و اضطراب شدید را به دنبال دارد. گرچه خلوت عارفانه نیز از جهاتی درخور نقد است، اما بالنده است؛ زیرا عارف که با معبود و معشوق خویش ارتباط دارد، در خلوت خود تنها نیست.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • اختری، سیدرسول و حسن‌زاده کریم‌آباد، داود (1399). جمع عارفانه میان خلوت و جلوت. معرفت، 268، 5ـ27.
    • اناری، آسیه (1387). اثربخشی نمایش درمانگری در کاهش احساس تنهایی و نارضایتی اجتماعی. روانشناسی ایرانی، 18 (5).
    • ابن‌عربی، محیی‌الدین (1367). ده رساله. ترجمه، تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی. تهران: مولی.
    • اسونسن، لارس (1397). فلسفۀ تنهایی. ترجمۀ شادی نیک‌رفعت. تهران: گمان.
    • اسونسن، لارس (1399). فلسفۀ تنهایی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: فرهنگ نشر نو.
    • اعتمادی‌نیا، مجتبی (1399). در خلوت عارفان چه می‌گذرد؟ فرهنگی، 4، 38–53.
    • باخرزی، یحیی بن احمد (1383). اوراد الاحباب و فصول الاداب. به کوشش ایرج افشار. چ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
    • جانسون، پاتریشیا آلتنبرند (1398). فلسفه هانا آرنت. ترجمة خشایار دیهیمی. تهران: فرهنگ نشر نو.
    • حافظ، شمس‌الدین محمد (بی‌تا). دیوان اشعار. چ دوم. تهران: حافظ.
    • خسروخاور، فرهاد و کاشی، محمدرضا (1380). فردیت جدید در غرب یا خود جدید. کتاب ماه، 41و42، 9ـ15.
    • دولت‌آبادی، فاطمه (1395). عزلت عرفانی در روایات. مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، 2 (2)، 43ـ49.
    • رازی، نجم‌الدین (1389). مرصاد العباد من المبدأ إلی المعاد. به اهتمام محمدامین ریاحی. تهران: علمی و فرهنگی.
    • رازی، نجم‌الدین (1390). آداب الصوفیه السائر الحائر. به اهتمام مسعود قاسمی. تهران: طهوری.
    • رزاق‌زاده شبستری، سولماز و همکاران (1401). غربت و چله‌نشینی عارفان با تأکید بر ویژگی‌های بصری چله‌خانه‌های عارفان اسلامی. مطالعات هنر اسلامی، 46، 147ـ164.
    • سبزواری، ملاهادی (1372). شرح الاسماء الحسنی. تحقیق نجقلی حبیبی. تهران: دانشگاه تهران.
    • سجادی، جعفر (1375). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. چ سوم. تهران: طهوری.
    • سعادت‌پرور، علی (1382). سر الاسراء شرحی بر حدیث معراج. ترجمۀ محمدجواد وزییف. تهران: احیا کتاب.
    • سعدی، مصلح‌الدین (1372). کلیات سعدی. تهران: امیرکبیر.
    • سمنانی، علاءالدوله (1362). العروه لاهل الخلوه و الجلوه. تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: مولی.
    • سهروردی، عمر بن محمد (1364). عوارف المعارف. به اهتمام قاسم انصاری. تهران: علمی و فرهنگی.
    • شبستری، محمود (1382). گلشن راز. تحقیق کاظم دزفولیان. تهران: طلایه.
    • طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
    • عبادی، قطب‌الدین ابو مظفر منصور بن رشید (1347). التصفیه فی الأحوال المتصوفه (صوفی‌نامه). تصحیح غلامحسین یوسفی. تهران: فرهنگ ایران.
    • غزالی، ابوحامد (1384). احیاء علوم الدین. ترجمۀ مؤیدالدین محمد خوارزمی. به کوشش حسین خدیوجم. تهران: علمی و فرهنگی.
    • غزالی، ابوحامد (1393). کیمیای سعادت. به کوشش حسین خدیوجم. چ پنجم. تهران: علمی و فرهنگی.
    • فتاحی، زکیه و پازوکی، شهرام (1393). بررسی خلوت و تحول آن در تصوف اسلامی. ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، 34 (10)، 15ـ42.
    • قشیری، عبدالکریم بن هوازن (1374). رساله قشیریه. تصحیح بدیع‌الزمان فروزان‌فر. ترجمۀ ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. چ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
    • قنبری، بخشعلی (1390). رنج تنهایی در مثنوی معنوی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 2، 95ـ120.
    • کاشانی، عزالدین محمد بن علی (1394). مصباح الهدایۀ و مفتاح الکفایۀ. تهران: سخن.
    • کشفی‌نیا، سیدعلیرضا و همکاران (1402). تحلیل تنهایی در سه مجموعه شعر محمدرضا شفیعی کدکنی (آیینه‌ای برای صداها، هزاره دوم آهوی کوهی و طفلی به نام شادی). پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 70، 23ـ51.
    • گریپو، دنیل (1367). تنهایی درمانی. ترجمۀ صدف شجیعی. تهران: خط خطی.
    • ملکیان، مصطفی (1380). تنهایی، سکوت و عشق. روزنامه ایران، سال هفتم، شماره ۱۹۷۱.
    • ملکیان، مصطفی (1381). مؤلفه‌های انسان مدرن. بازتاب اندیشه، 34، 18ـ19.
    • منگلی، ماندانا (1403). بررسی وجوه تنهایی در آثار داستانی بلقیس. پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، 11 (6)، 450ـ481.
    • مولوی، جلال‌الدین محمد (1385). فیه مافیه. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. تهران: نگاه.
    • نراقی، احمد بن محمدمهدی (1400ق). معراج السعادة. قم: هجرت.
    • نفیسی، علی‌اکبر (1355). فرهنگ نفیسی. مقدمۀ محمد فروغی. تهران: کتابفروشی خیام.
    • نیک‌پناه، منصور و نوری، ابراهیم (1395). خلوت در حرای دل، بارزترین توصیه اقبال برای عرفا. مطالعات شبه‌قاره، 27 (8)، 1ـ30.
    • هجویری، علی بن عثمان (1387). کشف المحجوب. تصحیح محمود عابدی. تهران: سروش.
    • هریس، مایکل (1399). راهنمای خلوت‌گزینی در یک جهان شلوغ. تهران: خزه.
    References: 
    • Svendsen, Lars (2017). A Philosophy of Lone lines. Reaktion books.
    • Tomšik, Robert (2015). "Relationship of lone liness and meaning of life among adolescents", in Current Trends in Educational Science and Practice VIII, International Proceedings of Scientific Studies. Nitra: UKF.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Saeidi, Hasan, Hosseini, Shaghayegh . (2026) A Comparison of Solitude in Islamic Mysticism and the Loneliness of Contemporary Man; Similarities and Differences. Anwar-e Ma`rifat, 14(1), 73-92 https://doi.org/10.22034/erfani.2026.5003622.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hasan Saeidi; Shaghayegh Hosseini."A Comparison of Solitude in Islamic Mysticism and the Loneliness of Contemporary Man; Similarities and Differences". Anwar-e Ma`rifat, 14, 1, 2026, 73-92

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Saeidi, H, Hosseini, S.(2026) 'A Comparison of Solitude in Islamic Mysticism and the Loneliness of Contemporary Man; Similarities and Differences', Anwar-e Ma`rifat, 14(1), pp. 73-92

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Saeidi, H, Hosseini, S. A Comparison of Solitude in Islamic Mysticism and the Loneliness of Contemporary Man; Similarities and Differences. Anwar-e Ma`rifat, 2026; 14(1): 73-92