قرآن و حديث، الهام بخش آراي عرفاني نجم الدين رازي در مرصاد العباد

سال چهارم، شماره دوم، پياپي 10، بهار و تابستان 1395

محمدمهدي اسماعيل‌پور/ دکتري تصوف و عرفان اسلامي دانشگاه آزاد اسلامي‌ واحد علوم و تحقيقات تهران

دريافت: 28/06/1394 ـ پذيرش: 10/11/1394   dr.esmailpur@gmail.com

چکيده

عقل‌گرايان از دير‌باز در ستيزي پنهان، عرفاي اسلام را به بهره‌برداري از تجارب شخصي و حالات معنوي خويش، در تعليم و ترويج احکام  اسلام، متهم کرده‌اند. اين امر، با ظهور مکتب عشق الهي در نيمة قرن دوم هجري‌، به چالشي نو ميان فلاسفه و عرفا تبديل شد. اما با طلوع انديشه‌هاي عرفاي بزرگي همچون روزبهان، شيخ اشراق، عين‌القضات، غزالي، نجم‌الدين رازي، سعدي، مولانا و حافظ، عرفان اسلامي فرصتي تازة بازيافت تا با استفاده از توانمندي‌هاي زبان فارسي، ضمن معرفي خاستگاه انديشه‌هاي خود؛ يعني قرآن و حديث، شاهکارهاي عرفاني ماندگاري نيز پديد آورد و استحکام جهان‌بيني خود را به اثبات برساند. نجم‌الدين رازي، از عرفاي مشهور قرن ششم است که نه‌تنها انديشه‌هاي عرفاني خود را بر اساس روش و محتواي کلام وحي و سنت الهي بيان کرده که الهام‌بخش بزرگاني چون حافظ بوده است. از نظر رازي، قرآن دو جنبة ظاهري و باطني دارد. جنبة ظاهري آن، از آن شريعتمداران، و جنبة باطني آن متعلق به اولياء و عرفاست. او نثر مرصاد‌العباد  را به همين شيوه، با اشارت‌هاي عرفاني و لطايف قرآني آميخته تا نشان دهد کلام آسماني عرفا، فقط توصيف و بسط تجارب و حالات شخصي صرف نيست. اين مقاله در‌صدد بازكاوي تأثير قرآن و حديث در مرصاد‌العباد نجم‌الدين رازي است.

كليد‌واژه‌ها: قرآن و حديث، عرفان اسلامي، نجم‌الدين رازي، مرصاد‌العباد، نثرعرفاني.