ماهيت و اثبات اتحاد عمل و عامل در علم سلوك

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال ششم ، شماره اول، پياپي 12، بهار و تابستان 1396

علي فضلي/ استاديار عرفان اسلامي، پژوهشگاه فرهنگ و انديشة اسلامي قم     fazliamoli99@yahoo.com
دريافت: 19/04/1397 - پذيرش: 24/10/1397

چکيده
از مباني عرفان عملي، اتحاد عمل سلوکي و نفس ناطقه است که بايد در فلسفۀ علم سلوک از آن بحث گردد. عمل سلوکي، که هويت ارتباطي با نفس ناطقه دارد، عمل بالذات است، نه بالعرض؛ يعني عمل سلوکي تمثل عملي صادر شده از سوي نفس ناطقه است، نه اعمال جوارحي و جوانحي. اين عمل سلوکي از عامل بالذات برمي‌آيد. و عامل بالذات نيز هيچ‌يک از اعضا و قواي نفس ناطقه نيست، بلکه ذات نفس ناطقه است که عمل سلوکي با آن متحد است. اتحاد مزبور به دو نوع ترکيب وجودي برمي‌گردد: يکي ترکيب «وجودي اندماجي» و ديگري ترکيب «وجودي اندکاکي» است. در اوّلي، ترکيب دو حيث وجودي است که از يک متن وجود انتزاع مي‌شوند و در دومي، ترکيب دو امر طولي است که يکي ناقص و ديگري به حسب وجود، صورت کمالي آن ناقص است. اين ترکيب اتحادي با سه برهان به اثبات مي‌رسد: يکي برهان بر پايۀ قوة و فعل ديگري برهان بر پايۀ قاعدۀ «تضايف»؛ و سومي برهان بر پايۀ هويت تعلقي.

کليد‌واژه‌ها: عمل بالذات، عامل بالذات، اتحاد اندماجي، اتحاد اندکاکي. سس