وجود يا عدم بودن مظهر عرفاني

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال هفتم، شماره دوم، پياپي 13، پاييز و زمستان1396

حسن رمضاني/ استاديار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي     H.ramazani89@gmail.com 
وحيد واحدجوان/ استاد‌يار دانشگاه تهران     vahedjavan@ut.ac.ir
دريافت: 03/10/1397 - پذيرش: 11/02/1398

چکيده
از منظر متکلمان و فلاسفة اسلامي، خداوند متعال همة ما سوي‌الله را خلق و ايجاد کرده است و مخلوقات، حقيقتاً موجودند و انکار کثرات و موجوديت مخلوقات، انکار بديهيات است. از سوي ديگر، عارفان اسلامي با توجه به نظرية وحدت شخصي وجود، معتقدند مخلوقات، وجود حقيقي ندارند. آنها به مخلوقات، عنوان مظهر و نمود داده‌اند. در برخي از آثار عرفاني، از مخلوقات به عدم تعبير شده و برخي از عارفان، واژه‌هاي خيال، وهم و اعتبار را براي کثرات و مخلوقات به کار برده‌اند. 
پژوهش حاضر مي‌کوشد به تحليل عارفان و حکماي متأله دربارة وجود يا عدم بودن مخلوقات و موجودات بپردازد و به اين سؤال يا اشکال پاسخ دهد که اگر مظهر و نمود عرفاني، وجود يا عدم نباشد، ارتفاع نقيضان رخ مي‌دهد که امر باطلي است؛ اگر وجود باشد، با سخن عارفان نمي‌سازد که مي‌گويند نمود، وجود نيست؛ و اگر عدم باشد، انکار بديهي رخ مي‌دهد و مستلزم عدم خالقيت خداوند و نفي مخلوقات است. 
در اين مقاله روشن شده است که نزد عارفان، کثرات و مخلوقات از اساس نفي نمي‌شوند و گرچه بنابر نظرية وحدت شخصيِ وجود، به کثرات و مخلوقات، وجود حقيقي گفته نمي‌شود، اما اين همة مسئله نيست؛ عرفا معتقدند که کثرات و مخلوقات، بالوجود، موجودند؛ يعني مظاهر و آيات في‌نفسه معدوم و بالوجود موجودند؛ از‌اين‌رو، با وجود نبودن مظهر و نمود، نه ارتفاع نقيضان رخ مي‌دهد، نه انکار بديهي اتفاق مي‎افتد و نه اين مسئله مستلزم انکار خالقيت خداوند متعال است. 
كليدواژه‌ها: وجود، عدم، خلق، مظهر، نمود، وحدت وجود، عرفان اسلامي.