بررسي مسئلة عبد اسم در عرفان اسلامي

سال هشتم، شماره دوم، پياپي 17، پاييز و زمستان 1398

رسول باقريان/ مربي و عضو هيئت علمي مؤسسة‌ آموزشي و پژوهشي امام خميني ره     bagherianrasoul@yahoo.com
دريافت: 22/10/1398 - پذيرش: 25/01/ 1399 

چکيده
عبد اسم از جمله اصطلاحاتي است که در دستگاه عرفاني ابن‌عربي مطرح و به وسيلة برخي پيروانش تبيين شد. اين مفهوم به اين معناست که وقتي سالک در فناي صفاتي يا بقاي پس از آن، با اسمي از اسماي الهي متحد شد، در وجود او جز حقيقت اسم مزبور حقيقت ديگري يافت نمي‌شود و وجود او به تمام معنا تحت تدبير و ربوبيت آن اسم واقع مي‌شود. در چنين حالتي گفته مي‌شود او عبد آن اسم شده است. اين مسئله در دو دانش عرفان نظري و عملي قابل طرح است: در عرفان نظري ذيل بحث انسان کامل و نيز ذيل بحث مظاهر اسما‌ و در عرفان عملي ذيل ويژگي‌هاي سالک در سفر دوم از اسفار اربعة عرفاني. در عبوديت اسم، هم اسم الهي و هم عبد آن، هر کدام در ارتباط با يکديگر احکام و ويژگي‌هايي دارند: اسم الهي ضمن شکل دادن به باطن و حقيقت قلبي سالک، او را ربوبيت مي‌کند؛ عبد هم ضمن مظهريت براي آن اسم‌، مجراي فيضي براي آثار آن مي‌شود. 
کليد‌واژه‌ها: عبد اسم، عبوديت اسمي، تخلق، اسماي الهي، مظهريت.