تحليل تطبيقي عامل محرك در نظام عرفان عملي از منظر نهج البلاغه و منازل السائرين

سال هشتم، شماره دوم، پياپي 17، پاييز و زمستان 1398

فاطمه علايي رحماني/ دانشيار دانشکده الهيات دانشگاه الزهراء‌، تهران    f.alaee@alzahra.ac.ir 
صديقه لباني‌مطلق/ دانشجوي دکتري علوم و معارف نهج‌البلاغه، پژوهشگاه نهج‌البلاغه، تهران     s.labanymotlagh@yahoo.com 
* فهيمه غلامي‌نژاد/ کارشناس ارشد علوم قرآن و حديث‌، دانشکدة الهيات دانشگاه الزهراء، تهران     f.gholaminejad@student.alzahra.ac.ir 
دريافت: 14/ 09/ 1398 - پذيرش: 24 / 01/ 1399 

چکيده
گرايش به مباحث عرفاني در دورة معاصر و نياز مبرم به بازبيني متون عرفاني‌، پژوهش‌گران را بر آن مي‌دارد تا نگاهي دوباره به آثار عرفاني دوره‌هاي گذشته بيندازند. در اين ميان، کتاب منازل السائرين از جمله منابع مهم در عرفان عملي است که مجموعه‌اي نظام‌مند را جهت طي مراحل کمالات انساني براي سالک طريق ترسيم مي‌کند. در اين پژوهش به شناسايي عامل محرک در اين نظام و تطبيق آن با نظام عرفان عملي مبتني بر نهج‌البلاغه پرداخته شده است. بر اين اساس، «يقظه» عامل محرک در نظام منازل السائرين، و «تفکر» عامل محرک در نظام مبتني بر نهج‌البلاغه است‌. نقطة تلاقي اين دو نظام در بحث شناخت عامل محرک‌، بهره‌گيري از انوار عقلانيت است که در دستيابي به مقام «تفکر» نقش زير‌بنايي و در رسيدن به مقام «يقظه» به عنوان يکي از اسباب آن مطرح شده است.
کليد‌واژه‌ها: عرفان عملي‌، نهج‌البلاغه، منازل‌السائرين‌، تفکر، يقظه.