انديشۀ تجلي؛ طرح نظريۀ معنويت زيست‌محيطي

سال هشتم، شماره دوم، پياپي 17، پاييز و زمستان 1398

محسن شيراوند / استاديار فلسفة اخلاق‌، دانشگاه اصفهان     m.shiravand23@gmail.cim
دريافت: 15/11/1398 - پذيرش: 25/02/1399

چكيده
در غرب بحث دربارة اخلاق ‌زيست‌محيطي به‌عنوان يكي از سرفصل‌هاي اصلي اخلاق جهاني دچار دگرديسي هويتي شده است. دليل اين دگرديسي، عدم توفيق كانون‌هاي چهارگانة اخلاق ‌زيست‌محيطي در زمينة مهار بحران‌هاي زيست‌محيطي است. امروزه تمرکز پژوهش‌هاي زيست‌محيطي انديشمندان بزرگ غربي سمت وسويي ديني به خود گرفته است. آنچه امروزه در مراکز آکادميک غرب تحت‌عنوان «معنويت زيست‌محيطي» شنيده مي‌شود، کوچ کردني آرام از اخلاق ‌زيست‌محيطي مبتني بر انسان به اخلاق مبتني بر «معنويت» است. نگارنده با بررسي سير دگرديسي آثار پژوهشي شکل گرفته در مغرب زمين، «انديشة تجلي» را مهم‌ترين خاستگاه معنويت ‌زيست‌محيطي در عالم اسلام مي‌داند. اين مقاله مي‌کوشد در دو منبع حکمت و شريعت اسلامي شاکلة اصلي اين موضوع را کندوکاو نمايد. روش به كار رفته در اين پژوهش، اسنادي ـ تحليلي است؛ بدين نحو كه ابتدا برخي از مهم‌ترين نظريات و كانون‌هاي زيست‌محيطي و در ادامه، انديشة تجلي در دامان شريعت و حكمت بحث خواهد شد و به اين نتيجه‌ خواهد رسيد كه مجموع نصوص متقن ديني و متون حکمي ـ عرفاني، زيست‌بومي فکري – فرهنگي ايجاد کرده است که اين زيست‌بوم ظرفيت بالايي براي پذيرش انديشة تجلي دارد. اين انديشه به شرط ايجاد سازوکارهاي دقيق، قدرت خوبي در زمينة فرهنگ‌سازي زيست‌محيطي دارد. 
كليدواژه‌ها: تجلي، معنويت زيست‌محيطي، حكمت، شريعت.