بررسي تطبيقي فناي في الله در عرفان اسلامي و مكشه در مكتب ادويته ودانته با تأكيد بر آراي ابن‌عربي و شَنكَره

سال هشتم، شماره دوم، پياپي 17، پاييز و زمستان 1398

* حسن عبدي/ استاديار گروه فلسفه دانشگاه باقرالعلوم، قم     abdi@bou.ac.ir
رضا الهي‌منش/ استاديار دانشكدة‌ عرفان، دانشگاه اديان و مذاهب     elahimanesh@chmail.ir
دريافت: 01/12/1398 - پذيرش: 17/03/1399

چکيده
در عرفان اسلامي، «فناي في الله» مقصد نهايي است و در مکتب ادويته ودانته «مُکشه». با توجه به شباهت‌هاي ميان عرفان اسلامي و مکتب مذکور، مقايسة اين دو آموزه مي‌تواند به درک عميق‌تر «فناي في الله» کمک کند. پرسش اين است: چه وجوه اشتراک و تفاوتي ميان مقام «فناي في الله» در عرفان اسلامي با تأکيد بر آراي ابن‌عربي و مقام «مُکشه» در مکتب ادويته ودانته با تأکيد بر آراي شَنکَره مي‌توان يافت؟ براي پاسخ، در مرحلة جمع‌آوري اطلاعات، روش توصيفي، و براي تجزيه و تحليل اطلاعات، روش تحليلي ـ مقايسه‌اي به‌کار رفته است. بر اساس يافته‌هاي تحقيق، وحدت‌گرايي، معرفت‌محوري، و نقش ابزاري عمل، وجوه شباهت اين دو آموزه است و تفاوت‌هاي آن دو عبارت است از: وجودي ـ معرفتي بودن فنا به‌رغم شهودي بودن مُکشه؛ مبدأ بودن حرکت حبي براي فنا به‌رغم مبدأ بودن سَمساره براي مُکشه؛ نقش انسان کامل در فنا به‌رغم عدم توجه به انسان کامل در مُکشه؛ تأکيد بر وجه خاص در آموزة فنا به‌رغم عدم توجه به آن در مُکشه؛ توجه به مرحلة بقاي بعد الفنا در آموزة فنا و عدم توجه به آن در مُکشه.
كليد‌واژه‌ها: فناي في الله، مکشه، ادويته ودانته، رهايي، فلاح، ابن‌عربي، شَنکَره.