تبيين نسبت بين خدا و ذات الهي با مخلوقات، مبتني بر وجوه تمايز ميان دو مفهوم خدا و الوهيت در انديشة اكهارت

سال هشتم، شماره دوم، پياپي 17، پاييز و زمستان 1398

محمد‌علي دهقان تفتي/ دانشجوي دکتري کلام اماميه، پرديس فارابي دانشگاه تهران
عباس يزداني/ دانشيار فلسفة دين دانشگاه تهران    a.yazdani@ut.ac.ir
دريافت: 27/01/1399 - پذيرش: 18/03/1399

چکيده
مايستر اکهارت (1328-1260م) ميان وجودي که خالق مخلوقات است، يعني خدا يا «God»، و ذاتي واحد و مطلق از هر قيدي، يعني الوهيت يا «Godhead» تمايز قائل مي‌شود. هدف اين مقاله تحليل و تبيين نسبت بين خدا و ذات او با مخلوقات بر اساس وجوه اين تمايز است. نتايج اين تحليل نشان مي‏دهد که بر اساس ديدگاه اکهارت، خدا عالَم را به عنوان مخلوق، متّحد با خود آفريده است. بين او و مخلوقات سنخيت علّي و معلولي وجود دارد. امکان شناخت خدا از طريق قواي ادراکي و امکان سخن گفتن دربارة خدا وجود دارد. اما مبتني بر همين ديدگاه، الوهيت ذات هر موجود و منشأ همة کمالات وجودي است. به واسطة دو ويژگي اصلي وحدت مطلق و فاعل نبودن، شبيه به چيزي نيست و هيچ نسبت و سنخيتي با هيچ چيز ندارد. از هر قيدي، حتي قيد اطلاق، مبرّاست و نمي‏توان آن را وجود خواند. نه امکان سخن گفتن دربارة الوهيت وجود دارد و نه امکان شناخت؛ بلکه تنها به واسطة عروج مي‏توان با او يکي شد. در نتيجه، بر پاية ديدگاه اکهارت، الوهيت با ذات هر موجود، عينيت دارد و با وجود آنها داراي تباين است.
كليد‌واژه‌ها: مايستر اکهارت، الوهيت، خدا، سنخيت، وحدت وجود، نفس، ادراک.