چيستي اخلاق‌الله با رويكرد عرفاني

سال دهم، شماره دوم، پياپي 21، پاييز و زمستان 1400، ص 97ـ113

محمد‌مهدي منادي / دكتراي عرفان اسلامي دانشگاه معارف اسلامي     monadi62@yahoo.com
دريافت: 31/03/1400 - پذيرش: 30/06/ 1400

چکيده
از‌آنجا‌که آموزة تخلق به اخلاق‌الله در ميان علماي علم اخلاق و نيز عارفان مسلمان از جايگاه‌ ويژه‌اي برخوردار است، ضروري است تا در گامي پيشيني به تبيين و ارائة تصويري درست از اخلاق‌الله پرداخت. براي اين منظور، با تکيه بر مفهوم اخلاق و نگاه گزاره‌‌‌محور و با استناد به آيات و احاديث و برخي‌ آموزه‌هاي عرفاني به ‌شيوة استنادي، اصطيادي و استنباطي و با رويکرد نقلي، عقلي و عرفاني، به معرفي اخلاق‌الله پرداخته و با بررسي موضوع و محمول گزاره‌هاي اخلاقي ناظر به خدا، نظرية ارزش اخلاقي و اصل اخلاقي روشن گردد. با مدنظر قرار دادن آموزة «کمال جلا و استجلا» و همچنين قانون «ميل اصل به فرع» که خود برآمده از آموزة مبنايي وحدت شخصية وجود عرفاني است، به تبييني از نظرية ارزش اخلاقي در اخلاق‌الله تحت عنوان کمال‌محوري ـ که به وزان فضيلت‌محوري در اخلاق ناظر به انسان است ـ نائل شد. همچنين، با مبنا ساختن جامعيت و شمول اسم «الله» نسبت‌ به ديگر اسم‌هاي خداوند و رفتار ارتباطي اعتدال‌بخش از سوي اسم اعظم نسبت ‌به اسم‌هاي جزئي زيرمجموعة خود از رهگذر ويژگي دو اسم «الحَکَم العدل»، به ارائة نظريه ارزش اخلاقي‌ ديگري تحت عنوان حق‌محوري و نيز معرفي اصل اخلاقي برآمده از‌اين‌دو اسم پرداخته شد. نتيجه‌‌اي را که مي‌توان در ساية اين معرفي به‌مثابة گوشه‌اي از حقيقت اخلاق‌الله گرفت، مي‌توان در انعکاس اين خُلق در متخلقان، چه در بُعد اجتماعي و چه در ساحت فردي، جست‌وجو کرد؛ به‌طوري‌که مهم‌ترين رسالت انسان‌ کامل، رفع اختصام از مظاهر اسماي وجودي و تأدية‌ حقوق آنان در نهايي‌ترين مرحله‌ از قوس نزول خواهد بود.

كليد‌واژه‌ها: اخلاق‌الله، عرفان اسلامي، معيار ارزش اخلاقي، اصل اخلاقي، الاسم‌ الحَکَم العَدْل، اسماء الله.
 

سال انتشار: 
1400
شماره مجله: 
21
شماره صفحه: 
97