قيام امام حسين‌ عليه السلام؛ عاقلانه يا عاشقانه؟

سال چهارم، شماره دوم، پياپي 10، بهار و تابستان 1395

وحيد پاشايي/ دانشجوي دکتراي شيعه‌شناسي دانشگاه اديان و مذاهب  pashaeivahid@gmail.com

دريافت: 26/01/1395 ـ پذيرش: 05/07/1395

چکيده

«عشق» از سنخ گرايش و کشش و به معناي «دوستي شديد» است و بر حقيقي و مجازي قسمت مي‌شود. اما «عقل» وديعه‌اي الهي در نفس است که روشن‌گري و حساب‌گري کرده، سنخي گرايشي ندارد و محصولات آن گاهي در حوزة «هست و نيست» (عقل نظري) و گاهي در حوزة «بايد و نبايد» (عقل عملي) طبقه‌بندي مي‌شود. عقل عملي داراي مراتبي است که شامل عقل مصلحت‌انديش (حساب‌گر) به‌عنوان مدبّر امور زندگي و عقل ايماني است. عقل ايماني هم به متعارف و برين (قدسي) تقسيم مي‌شود. بر اساس عقول سه‌گانه، سه نوع شخصيت در انسان‌ها شکل مي‌گيرد که عبارت‌ است از: زيستي و حيواني، عقلاني، و رباني. با توجه به معاني «عقل» و «عشق» و شکل‌گيري شخصيت‌ها، حالات مختلفي در مصاف عقل و عشق پديد مي‌آيد که در بهترين حالت‌ها اگر مراد از عشق، نوع حقيقي آن و از عقل، عقل برين (قدسي) باشد، هيچ منافاتي در اين رابطه وجود ندارد و انسان عاشق در حقيقت، به مقام انسان عاقل دست يافته و حرکت عاشقانة او عاقلانه‌ترين حرکت است. قيام امام حسين‌ عليه السلام نيز حرکتي بر اساس عقل برين و عشق حقيقي بود که از سوي شخصيتي رباني و متعالي صورت پذيرفت. مقالة حاضر به‌ روش تحليلي – توصيفي به‌ا اين موضوع مي‌پردازد.

کليدواژه‌ها: عقل، عشق، قيام امام حسين‌ عليه السلام، عقل برين، عشق حقيقي، عقل حسابگر، عقل متعارف.