Anwar-e Ma`rifat, Volume 14, Issue 2, No 29, Year 2026, Pages 83-100
A Reflection on the Theory of Sensory Intuition in Light of the Principles of Transcendent Philosophy
Article Type:
Research
Writers:
✍️ Mahmoud Sharifi
/ Assistant Professor, Department of Islamic Mysticism, Imam Khomeini Educational and Research Institute / mahmoodsharifi8595@gmail.com
/ Assistant Professor, Department of Islamic Mysticism, Imam Khomeini Educational and Research Institute / mahmoodsharifi8595@gmail.com Registering DOI...⏳
Abstract:
The human soul is a unitary reality possessing multiple degrees and modalities. It is designated as "soul" from one standpoint and as the composite of soul and body from another. The unitive relation (ittiḥād) between the soul and the body entails that the soul is also united with the external senses located in the body and perceives external sensible realities directly, without the mediation of mental forms and concepts, through the sensory organs. This direct and immediate mode of apprehension on the part of the soul is termed "sensory intuition" (shuhūd-i ḥissī). The theory of sensory intuition, in addition to possessing the requisite philosophical foundations, appears to be a matter of immediate consciousness (wijdān). Its significance lies in the fact that without its acceptance, the application and correspondence of mental concepts and propositions to external sensibles would lack the necessary logical justification. The objective of the present research is to demonstrate that the theory of sensory intuition proposes the most logically defensible means of attaining external sensibles. In this article, we have undertaken to explicate the theory of sensory intuition in accordance with the principles of transcendent philosophy.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تأملی در نظریه شهود حسی با توجه به مبانی حکمت متعالیه
Abstract:
نفس انسان حقیقت واحد دارای مراتب و شئون متعدد است که به یک اعتبار نفس و به اعتبار دیگر مجموع نفس و بدن نامیده میشود. ارتباط اتحادی نفس با بدن مستلزم این است که نفس با حواس ظاهری موجود در بدن نیز متحد بوده از طریق اندامهای حسی، حقایق محسوس خارجی را بدون واسطة صور و مفاهیم ذهنی ادراک کند. از این نوع فهم مستقیم و مباشر نفس، به «شهود حسی» تعبیر میشود. نظریه شهود حسی علاوه بر داشتن مبانی فلسفی لازم، امری وجدانی به نظر میرسد، و از این جهت اهمیت دارد که بدون پذیرش آن، حمل و انطباق مفاهیم و قضایای ذهنی بر محسوسات خارجی مجوز منطقی لازم را پیدا نمیکنند. هدف از تحقیق پیش¬رو این است که نشان دهیم نظریة شهود حسی منطقی-ترین راه دستیابی به محسوسات خارجی را پیشنهاد کرده است. در این مقاله با توجه به مبانی حکمت متعالیه، به تبیین نظریة شهود حسی پرداختهایم. نفس انسان حقیقت واحد دارای مراتب و شئون متعدد است که به یک اعتبار نفس و به اعتبار دیگر مجموع نفس و بدن نامیده میشود. ارتباط اتحادی نفس با بدن مستلزم این است که نفس با حواس ظاهری موجود در بدن نیز متحد بوده و از طریق اندامهای حسی، حقایق محسوس خارجی را بدون واسطه صور و مفاهیم ذهنی ادراک کند. از این نوع فهم مستقیم و مباشر نفس، به «شهود حسی» تعبیر میشود. نظریه شهود حسی علاوه بر داشتن مبانی فلسفی لازم، امری وجدانی به نظر میرسد، و از این جهت اهمیت دارد که بدون پذیرش آن، حمل و انطباق مفاهیم و قضایای ذهنی بر محسوسات خارجی مجوز منطقی لازم را پیدا نمیکنند. هدف از تحقیق پیشرو این است که نشان دهیم نظریه شهود حسی منطقیترین راه دستیابی به محسوسات خارجی را پیشنهاد کرده است. در این مقاله با توجه به مبانی حکمت متعالیه، به تبیین نظریه شهود حسی پرداختهایم.
References:
- قرآن کریم.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله (1404ق). الشفاء (المنطق، الالهیات، الطبیعیات). قم: کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی.
- حسنزادهآملی، حسن (1365). هزار و یک نکته. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.
- حسینزاده، محمد (1394). منابع معرفت. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- سبزوارى، ملاهادی (1369). شرح المنظومه. تهران: ناب.
- سعیدی، احمد (1392). نحوه وجود نفس در حکمت متعالیه. معرفت، 190، 37ـ54.
- سلیمانی امیری، عسکری (1384). حضوری بودن محسوسات. معرفت فلسفی، 2(2)، 11ـ41.
- سهروردی، شهابالدین (1375). مجموعه مصنفات. چ دوم. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- صدرالمتألهین (1354). المبدأ و المعاد. تصحیح سیدجلالالدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
- صدرالمتألهین (1360). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة. چ دوم. مشهد: المرکز الجامعى للنشر.
- صدرالمتألهین (1361). العرشیة. تهران: مولی.
- صدرالمتألهین (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1363). دومین یادنامه علامه طباطبائى. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1387). اصول فلسفه رئالیسم. قم: بوستان کتاب.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1416ق). نهایة الحکمة. چ دوازدهم. قم: جامعۀ مدرسین.
- طوسى، نصیرالدین (1375). شرح الاشارات و التنبیهات. قم: البلاغۀ.
- عبودیت، عبدالرسول (1391). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- فرغانی، مؤیدالدین (1379). مشارق الدراری. تصحیح سیدجلالالدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب.
- قیصری، داود بن محمود (1375). شرح فصوصالحکم. تصحیح سیدجلالالدین آشتیانی. تهران: علمی و فرهنگی.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1383). آموزش فلسفه. چ چهارم. تهران: امیرکبیر.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1375). شرح جلد هشتم اسفار. تحقیق و نگارش محمد سعیدیمهر. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- یزدانپناه، سیدیدالله (1389). حکمت اشراق. تحقیق و نگارش مهدی علیپور. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- یزدانپناه، سیدیدالله (1395). تأملاتی در فلسفه فلسفۀ اسلامی. تدوین و نگارش رضا درگاهیفر. قم: کتاب فردا.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Sharifi, Mahmoud. (2026) A Reflection on the Theory of Sensory Intuition in Light of the Principles of Transcendent Philosophy. Anwar-e Ma`rifat, 14(2), 83-100 https://doi.org/10.22034/erfani.2026.5003769.
Mahmoud Sharifi."A Reflection on the Theory of Sensory Intuition in Light of the Principles of Transcendent Philosophy". Anwar-e Ma`rifat, 14, 2, 2026, 83-100
Sharifi, M.(2026) 'A Reflection on the Theory of Sensory Intuition in Light of the Principles of Transcendent Philosophy', Anwar-e Ma`rifat, 14(2), pp. 83-100
