یکی از بالندهترین رخدادها در تبیین مطالب عرفانی، آمیزش آن با ادبیات فارسی بوده است. کتاب «کشف المحجوب» ابوالحسن هجویری در شمار اولین کتابهای عرفانی به زبان فارسی است که عارفان پسینی بر اتقان آن گواهی دادهاند. این اثر به علم سلوک عرفانی پرداخته و در میان بابهای آن مواردی وجود دارد که میتوان از آنها با عنوان «بایستههای سلوکی» یاد کرد که تا اندازهای از روش سلوکی هجویری پرده برمیدارد. از آن رو که یکی از گستردهترین خردهگیریهایی که به جریان عرفان و تصوف شده، دور شدن از روشهای سلوکی، از شریعت و از سرچشمههای دینی و مکتب اهلبیت(ع) است، این نوشتار کوشیده سه نمونه از بایستههای سلوکی را از منظر هجویری (فقر، مقارنت علم و عمل، پایستگی مجاهدت) که انتقادهای مهم و گستردهای به آنها شده است انتخاب نموده و پس از تبیین هریک از این بایستهها که سالک از سرآغاز تا فرجام باید به آن توجه پیوسته داشته باشد و بحثی روایی دربارة موضوع برپا کرده است تا از خلال بازخوانی و تبیین روایات، عیار کلام هجویری عارف در کتاب عرفان عملیاش، محک بخورد. از ویژگیهای روایات بحثشده در این نوشتار، اتقان آنها از نظر سندی و دور نشدن از دلالت ظاهری آنها در تبیین است. نتیجة این پژوهش نشان دادن ناهماهنگی برخی از این آموزهها یا ـ دستکم ـ برخی خوانشها از این آموزهها با عرفان اهلبیت(ع) و همسویی برخی دیگر است. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته است.
Comparing the Behavioral Requirements of Poverty, the Congruence of Knowledge and Practice, and the Sustainability of Struggle from the Perspective of Hajviri in the Book "Kashf al-Mahjoob" with the Teachings of Ahl al-Bayt
Abstract:
One of the most important things in the explanation of mystical subjects has been its combination with Persian literature. Abolhasan Hajviri's book, "Kashf al-Mahjoob", is among the first mystical books in Persian admired and supported by later mystics. It deals with the mystical behavior and includes "behavioural requirements" which reveal Hajviri's behavioral method to some extent. Since one of the most widespread criticisms of mysticism and Sufism is distancing from the methods of conduct, Sharia, religious sources and the school of Ahl al-Bayt, this article has attempted to select three examples of the requirements of conduct from the perspective of Hajviri (poverty, the congruence of knowledge and action, and the sustainability of struggle) that have been widely criticized. After explaining each of these requirements that the wayfarer must pay constant attention to, through rereading and explaining the narrations, it has established a narrative discussion on the subject in order to assess the words of Hajviri in his book on practical mysticism. Among the characteristics of the narrations discussed in this article is their reliability in terms of chain of transmission and not straying from their apparent implication in explanation. The results of this descriptive-analytical research show the inconsistency of some of these teachings, or at least some interpretations of these teachings, with the mysticism of the Ahl al-Bayt and the consistency of some others.
ضیاءالدینی دشتخاکی، محمدحسن، علیمردی، محمدمهدی. (1402) عیارسنجی بایستههای سلوکی فقر، مقارنت علم و عمل و پایستگی مجاهدت از منظر هجویری در کتاب «کشف المحجوب» با آموزههای اهلبیت (ع). فصلنامه انوار معرفت، 12(1)، 59-73 https://doi.org/10.22034/erfani.2024.2019954.
محمدحسن ضیاءالدینی دشتخاکی؛ محمدمهدی علیمردی."عیارسنجی بایستههای سلوکی فقر، مقارنت علم و عمل و پایستگی مجاهدت از منظر هجویری در کتاب «کشف المحجوب» با آموزههای اهلبیت (ع)". فصلنامه انوار معرفت، 12، 1، 1402، 59-73
ضیاءالدینی دشتخاکی، محمدحسن، علیمردی، محمدمهدی.(1402) 'عیارسنجی بایستههای سلوکی فقر، مقارنت علم و عمل و پایستگی مجاهدت از منظر هجویری در کتاب «کشف المحجوب» با آموزههای اهلبیت (ع)'، فصلنامه انوار معرفت، 12(1), pp. 59-73
ضیاءالدینی دشتخاکی، محمدحسن، علیمردی، محمدمهدی. عیارسنجی بایستههای سلوکی فقر، مقارنت علم و عمل و پایستگی مجاهدت از منظر هجویری در کتاب «کشف المحجوب» با آموزههای اهلبیت (ع). انوار معرفت، 12, 1402؛ 12(1): 59-73